خبرگزاری آریا - توسعه شهری در دهههای اخیر با چالشهای چندبعدی و پیچیدهای روبهرو شده است. گسترش بیرویه شهرها، فرسودگی بافتهای قدیمی، کمبود زیرساختهای مناسب، تراکم جمعیت و نابرابری فضایی در ارائه خدمات شهری، همه نشان میدهد که مدلهای سنتی توسعه شهری دیگر پاسخگوی نیازهای امروز شهروندان نیستند. در چنین شرایطی، «بازآفرینی شهری» نه یک گزینه تشویقی، بلکه ضرورتی استراتژیک برای تحقق شهری پایدار، کارآمد و زیستپذیر به شمار میرود.
بازآفرینی شهری تنها به بازسازی فیزیکی ساختمانها و خیابانها محدود نمیشود؛ بلکه شامل احیای همه جانبه ابعاد اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و محیطی محلات فرسوده و مغفولمانده است. تجربههای موفق شهری در کشورها و شهرهای مختلف جهان نشان میدهد که صرف تخریب و ساختوساز جدید، بدون توجه به هویت فرهنگی و اجتماعی محلهها، نه تنها مشکل را حل نمیکند، بلکه آسیبهای اجتماعی و اقتصادی را تشدید میکند. در مقابل، بازآفرینی شهری با تمرکز بر مشارکت فعال مردم، توانمندسازی ساکنان، حفظ ارزشها و پیشینه فرهنگی، و تقویت سرمایه اجتماعی، مسیر مؤثری برای بازسازی محلات است.
یکی از مهمترین دلایل نیاز به بازآفرینی شهری، فرسودگی بافتهای قدیمی است. این مناطق اغلب با مشکلاتی مانند کمبود امکانات عمومی، افت کیفیت زیرساختها، معضل ترافیک و آلودگی، بیکاری و کاهش ارزش ملک مواجه هستند. اما همین بافتها ظرفیتهای بالقوه فراوانی دارند: موقعیت مکانی مناسب، هویت تاریخی و فرهنگی، شبکه اجتماعی مستحکم و روابط انسانی عمیق که میتواند محور توسعه پایدار و احیای اقتصادی باشد. بازآفرینی شهری تلاش میکند تا همین ظرفیتهای مغفولمانده را فعال و تبدیل به فرصت کند.
تأمین منابع مالی و زیرساختی، هماهنگی بین دستگاههای اجرایی و مدیریت شهری، نقش بخش خصوصی و جلب مشارکت عمومی، ستونهای موفقیت بازآفرینی شهری هستند. ایجاد مشوقهای قانونی، تسهیل در صدور مجوزها، ارائه تسهیلات بانکی و سرمایهگذاری هدفمند در بهسازی معابر و ساختمانها، از جمله اقداماتی است که میتواند روند بازآفرینی را تسریع کند. در کنار این اقدامات، شفافیت در تصمیمگیری، اطلاعرسانی به مردم و ایجاد حس اعتماد، از عوامل کلیدی مشارکت شهروندان در پروژههای بازآفرینی به شمار میرود.
بازآفرینی شهری همچنین باید با رویکردی زیستمحیطی همراه باشد. افزایش سرانه فضای سبز، توجه به حملونقل عمومی و کاهش ترافیک، مدیریت مصرف انرژی، مقاومسازی بناها در برابر حوادث طبیعی و ارتقای کیفیت محیط زندگی، از جمله جنبههای مهم توسعه پایدار شهری هستند که نباید در فرآیند بازآفرینی نادیده گرفته شوند.
همچنین، توجه به جنبههای اقتصادی و اجتماعی پروژههای بازآفرینی اهمیت ویژهای دارد. ایجاد مشاغل محلی، حمایت از کسبوکارهای خرد و متوسط، ارتقای مهارتهای ساکنان و برنامهریزی برای حفظ و تقویت محلههای فعال، میتواند زمینهساز توسعه اقتصادی و کاهش مهاجرت از بافتهای فرسوده به حاشیه شهرها شود. این اقدامات باعث میشود که بازآفرینی شهری نه تنها یک فرآیند کالبدی، بلکه یک برنامه جامع و چندبعدی برای بهبود کیفیت زندگی و عدالت اجتماعی باشد.
در نهایت، بازآفرینی شهری زمانی به معنای واقعی تحقق مییابد که شهروندان خود را شریک این تحول بدانند، نه صرفاً مخاطب آن. شهری پویا، زیستپذیر و انسانی، حاصل همافزایی مدیریت شهری کارآمد، مشارکت فعال مردم و بهرهگیری از ظرفیتهای موجود در محلات است. بازآفرینی موفق شهری میتواند زمینهای برای احیای هویت شهر، تقویت سرمایه اجتماعی و ایجاد فرصتهای اقتصادی و فرهنگی باشد و ظرفیتهای مغفولمانده شهر را به فرصتهایی ارزشمند برای رشد و توسعه پایدار تبدیل کند.
مهندس مهدی زارعی دبیر - معاونت شهرداری آجین