خبرگزاری آریا -دور دوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در ژنو با اظهارنظرهای امیدوارکننده اما محتاطانه از سوی عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ، به پایان رسید. این مذاکرات که نزدیک به سه ساعت به طول انجامید، به گفته مقامات ایرانی «جدیتر از دور قبلی» و در «فضایی سازنده» برگزار شد. اما برای درک عمق این تحول، باید آن را در بستر منافع ملی ایران و معادلات پیچیده منطقهای تحلیل کنیم.
دستاوردهای مذاکراتی از نگاه تهران
1. توافق بر سر اصول مشترک: عراقچی از توافق دو طرف بر اصولی خبر داد که مبنای نگارش متن توافق احتمالی خواهد بود. این گامی مهم است، زیرا پیش از ورود به جزئیات فنی، نیاز به چارچوبی مفهومی وجود دارد که هر دو طرف بر سر آن اشتراک نظر داشته باشند.
2. پیشرفت نسبت به دور قبل: تأکید عراقچی بر اینکه «پیشرفتهای مهمی داشتهایم» و «اکنون مسیر روشنی پیش رو داریم»، نشاندهنده عبور مذاکرات از بنبستهای اولیه و ورود به مرحلهای جدید است.
3. ورود به جزئیات فنی: اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه، تأکید کرد که مذاکرات وارد «مراحل عمیقتری از نظر جزئیات فنی و مسائل تخصصی مرتبط با پرونده هستهای و لغو تحریمها» شده است.
خطوط قرمز و مواضع اصولی ایران
در کنار ابراز خوشبینی، تیم مذاکرهکننده ایرانی با دقت خطوط قرمز را ترسیم کرده است:
1. رد هرگونه اتهامزنی: عراقچی با قاطعیت هرگونه تلاش برای تولید یا دستیابی به سلاح هستهای را رد کرد و حملات احتمالی به تأسیسات هستهای ایران را «بیسابقه و جنایت جنگی» خواند.
2. هشدار درباره پیامدهای حمله: تأکید عراقچی بر اینکه «پیامدهای هرگونه حمله به ما محدود به مرزهای ما نخواهد بود»، یادآور قدرت بازدارندگی ایران و توانایی آن در پاسخ فرامنطقهای است.
3. خواست کاهش تنش نظامی: درخواست ایران برای پایان استقرار گسترده نیروهای آمریکایی در منطقه، نشاندهنده رویکرد تهران برای کاهش تنش و ایجاد محیطی امنتر برای ادامه مذاکرات است.
4. حق مسلم هستهای: بیانات رهبر انقلاب بار دیگر تأکید کرد که «داشتن صنعت هستهای برای اهداف صلحآمیز حق مسلم ایران است» و این موضوع هیچ ارتباطی به آمریکا ندارد.
نقش آژانس بینالمللی انرژی اتمی
حضور رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، در ژنو در زمان مذاکرات، میتواند نشانهای از هماهنگی سهجانبه برای پیشبرد مسیر دیپلماتیک باشد. عراقچی تصریح کرد که بازرسی تأسیسات هستهای نیازمند توافق با آژانس است و تهران به گفتوگوی سازنده با این نهاد بینالمللی ادامه خواهد داد.
چشمانداز پیش رو
نکته کلیدی: عراقچی بهروشنی تأکید کرد که توافق بر سر اصول مشترک «لزوماً به معنای رسیدن به توافق سریع نیست، بلکه آغاز مسیر تکمیل آن را نشان میدهد.» این احتیاط دیپلماتیک، واقعبینی تیم مذاکرهکننده ایرانی را نشان میدهد که تجربه تلخ خروج آمریکا از برجام را فراموش نکرده است.
چالشهای باقیمانده:
اختلاف نظر در برخی مسائل که عراقچی به آن اذعان کرد
دشواری و حساسیت رسیدن به متن نهایی توافق
تعیین تاریخ دور بعدی مذاکرات که هنوز مشخص نشده است
دیپلماسی فعال در برابر تهدید
مذاکرات ژنو نشان داد ایران با «حسن نیت و جدیت» به دنبال راهحلی دیپلماتیک برای رفع سوءتفاهمها و لغو تحریمهاست، اما همزمان با حفظ قدرت بازدارندگی و تأکید بر حقوق مسلم خود. بیانات رهبری در پاسخ به تهدیدات ترامپ، پیام روشنی به واشنگتن فرستاد: ایران نه از مذاکره میگریزد و نه از قدرت خود عقبنشینی میکند.
مسیر پیش رو دشوار و پرپیچوخم است، اما تجربه نشان داده دیپلماسی فعال ایرانی، زمانی که با اراده ملی و پشتوانه قدرت بازدارندگی همراه باشد، میتواند از پیچهای تاریخی هم عبور کند.